Energiebeheer in de woning: zo houdt u verbruik, opwek en opslag in balans

Een zonnige middag, de auto aan de laadpaal, de warmtepomp die draait en ondertussen wordt er gekookt op inductie. Juist op zulke momenten wordt duidelijk hoeveel er tegenwoordig tegelijk van een elektrische installatie wordt gevraagd.

Met goed energiebeheer in de woning voorkomt u dat grote verbruikers elkaar in de weg zitten. U gebruikt beschikbare zonnestroom slimmer, bewaakt het vermogen van de aansluiting en zorgt dat de installatie klaar is voor steeds meer elektrische toepassingen.

Dat begint niet met het plaatsen van één slim apparaat. Zonnepanelen, een laadpaal, een thuisbatterij, de groepenkast en het energiecontract moeten vooral goed met elkaar samenwerken. Daarom kijken we eerst naar de bestaande installatie en naar wat technisch én praktisch zinvol is.

Wat doet energiebeheer in een woning?

Energiebeheer brengt opwekking, verbruik en eventueel energieopslag bij elkaar. Een energiemanagementsysteem kan meten hoeveel stroom zonnepanelen opwekken, hoeveel de woning op dat moment verbruikt en hoeveel vermogen er nog beschikbaar is op de netaansluiting.

Op basis daarvan kunnen apparaten automatisch worden aangestuurd.

In de praktijk draait het meestal om drie dingen:

• de elektrische auto laden zonder de hoofdaansluiting te overbelasten;

• zoveel mogelijk eigen zonnestroom gebruiken in plaats van terugleveren;

• grote verbruikers laten draaien op momenten waarop voldoende vermogen beschikbaar is of stroom financieel gunstiger is.

Voor de gebruiker hoeft dat niet ingewikkeld te worden. De techniek moet juist op de achtergrond zijn werk doen. De auto laadt wanneer daar ruimte voor is, de woning blijft binnen het beschikbare aansluitvermogen en via een app of energiemeter blijft zichtbaar wat er gebeurt.

Het begint bij de elektrische installatie

Voordat we kijken naar slimme sturing, kijken we naar de basis: de elektrische installatie zelf.

Een woning met een moderne driefaseaansluiting biedt andere mogelijkheden dan een oudere woning met een beperkte aansluiting of verouderde groepenkast. Ook de hoofdbeveiliging, beschikbare groepen, aardlekbeveiliging en beschikbare ruimte in de kast spelen hierbij een rol.

Dat wordt steeds belangrijker. Waar vroeger vooral verlichting, stopcontacten en enkele huishoudelijke apparaten op de installatie waren aangesloten, zien we tegenwoordig steeds vaker een combinatie van:

• inductiekoken;

• zonnepanelen;

• een warmtepomp;

• airconditioning;

• een elektrische auto;

• een thuisbatterij.

Het theoretische totale vermogen daarvan kan flink oplopen. Dat betekent niet automatisch dat de netaansluiting moet worden verzwaard. Door slim te meten en sturen kan het beschikbare vermogen vaak veel beter worden benut.

Load balancing bij de laadpaal

Een goed voorbeeld daarvan is load balancing.

Bij een laadpaal wordt continu gekeken hoeveel stroom de woning gebruikt. Zet u bijvoorbeeld de inductiekookplaat, oven en warmtepomp tegelijkertijd aan, dan kan het laadvermogen van de auto automatisch worden verlaagd.

Daalt het verbruik in huis weer, dan krijgt de laadpaal automatisch meer vermogen.

U hoeft dus niet zelf apparaten uit te zetten of het laadvermogen steeds handmatig aan te passen. De beschikbare capaciteit van de aansluiting wordt automatisch verdeeld.

Zeker bij een woning met een 3×25A-aansluiting kan goede load balancing het verschil maken tussen onnodig verzwaren en gewoon slim omgaan met het vermogen dat al beschikbaar is.

Zonnestroom direct gebruiken

Zonnepanelen produceren vaak het meeste vermogen midden op de dag. Juist dan is het verbruik in veel woningen relatief laag.

Het gevolg is dat een groot deel van de opgewekte energie wordt teruggeleverd aan het elektriciteitsnet.

Met energiebeheer kunt u proberen die stroom eerst zelf te gebruiken.

Een laadpaal kan bijvoorbeeld laden met beschikbare zonnestroom. In plaats van de auto direct op maximaal vermogen te laden, wordt het laadvermogen aangepast aan het overschot van de zonnepanelen.

Dat is vooral interessant wanneer de auto regelmatig overdag thuis staat.

Staat de auto meestal pas 's avonds voor de deur, dan is laden op zonnestroom vanzelfsprekend minder interessant. In dat geval kan slim laden op basis van het energiecontract of een combinatie met een thuisbatterij beter passen.

De thuisbatterij als onderdeel van energiebeheer

Een thuisbatterij kan energie opslaan die later in de woning wordt gebruikt.

Overdag kan bijvoorbeeld overtollige zonnestroom worden opgeslagen. Wanneer de zonnepanelen 's avonds niets meer produceren, kan de woning deze energie uit de batterij gebruiken.

Bij moderne systemen kan de batterij daarnaast reageren op het actuele energieverbruik en, afhankelijk van de gekozen instellingen en het energiecontract, op stroomprijzen.

Wij werken hierbij onder andere met EcoFlow-systemen, waarbij energieopslag, meting en slimme aansturing steeds verder met elkaar worden geïntegreerd.

Maar een thuisbatterij is niet automatisch voor iedere woning dezelfde oplossing.

De juiste capaciteit hangt onder andere af van:

• de opbrengst van de zonnepanelen;

• het jaarlijkse elektriciteitsverbruik;

• hoeveel stroom overdag wordt teruggeleverd;

• het verbruik in de avond en nacht;

• aanwezigheid van een elektrische auto of warmtepomp;

• het type energiecontract.

Meer capaciteit is daarbij niet automatisch beter. Een batterij moet passen bij het daadwerkelijke energieprofiel van de woning.

Ook de aansluiting van de batterij telt mee

Bij een thuisbatterij kijken we daarom niet alleen naar het aantal kWh.

We beoordelen ook hoe het systeem elektrisch wordt aangesloten. Is er een één- of driefaseaansluiting? Is er ruimte in de groepenkast? Welke beveiliging is nodig? Waar wordt het energieverbruik gemeten en hoe communiceert de batterij met de woning?

Een goede installatie begint dus niet bij de doos waarin de batterij wordt geleverd, maar bij de complete elektrische installatie eromheen.

Dat voorkomt dat later blijkt dat aanvullende werkzaamheden nodig zijn of dat onderdelen niet goed met elkaar samenwerken.

Energiebeheer met een dynamisch energiecontract

Met een dynamisch energiecontract verandert de elektriciteitsprijs gedurende de dag.

Dat biedt mogelijkheden om flexibel verbruik te verschuiven. Een elektrische auto kan bijvoorbeeld worden geladen tijdens goedkope uren en een thuisbatterij kan, afhankelijk van het systeem en de ingestelde strategie, rekening houden met prijsverschillen.

Maar ook hier geldt: de techniek moet in dienst staan van het gebruik.

Een auto moet 's morgens voldoende geladen zijn wanneer u hem nodig hebt. Een batterij moet energie beschikbaar hebben wanneer het huishouden die vraagt. Het heeft weinig zin om theoretisch de goedkoopste momenten te zoeken wanneer dat ten koste gaat van comfort of praktisch gebruik.

Daarom kijken we liever naar het complete energieprofiel dan alleen naar het goedkoopste uur van de dag.

Eerst meten, dan bepalen

Bij energiebeheer is meten vaak interessanter dan gokken.

Het jaarlijkse energieverbruik zegt namelijk maar een deel. Twee woningen die allebei 5.000 kWh per jaar gebruiken, kunnen een totaal verschillend verbruiksprofiel hebben.

De ene woning gebruikt vooral energie 's avonds. Bij de andere woning draaien overdag een warmtepomp, thuiswerkplek en elektrische auto.

Voor een goed advies kijken we daarom onder andere naar:

• het type netaansluiting;

• de bestaande groepenkast;

• het vermogen van de zonnepanelen;

• de hoeveelheid teruglevering;

• het laadgedrag van de elektrische auto;

• grote elektrische verbruikers;

• toekomstige uitbreidingen.

Daaruit wordt meestal snel duidelijk waar de eerste winst te behalen is.

Soms is dat simpelweg goede load balancing bij de laadpaal. Soms moet eerst de groepenkast worden aangepast. En in andere situaties past een thuisbatterij juist goed bij het verbruiksprofiel.

Bouw een installatie die kan meegroeien

U hoeft niet direct de hele woning te automatiseren.

Wel is het verstandig om bij werkzaamheden alvast vooruit te kijken. Wanneer we bijvoorbeeld een groepenkast vervangen, kunnen we rekening houden met toekomstige uitbreiding voor een laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij.

Hetzelfde geldt voor kabelroutes, meetvoorzieningen en de plaats waar toekomstige apparatuur moet komen.

Daarmee voorkomt u dat over een paar jaar dezelfde installatie opnieuw moet worden aangepast.

Bij Donck Elektro kijken we daarom niet alleen naar het apparaat dat vandaag wordt geplaatst, maar naar de elektrische installatie als geheel.

Wilt u slimmer omgaan met opgewekte en gebruikte energie? Begin dan bij de installatie die er al ligt. Van daaruit bepalen we welke stap technisch logisch is en daadwerkelijk iets toevoegt.

Zo ontstaat een installatie die niet alleen vandaag goed werkt, maar ook klaar is voor wat er later nog bijkomt.